BOĞAZ.İki geniş deniz alanını birleştiren dar su şeridi. Çanakkale ve istanbul Boğaz­lan bu niteliktedir. Bir kıstakın deniz ta­rafından erozyona uğratılması nedeniyle meydana gelmiş olabilir.

BOĞMACA.Bir bakteri hastalığıdır. Çocuk­larda üst solunum yolu belirtileri ve bu arada öter gibi ses çıkaran öksürük nöbet­leri görülür. Bunlar, bakteriler etkisi ile gırtlakta oluşan iltihaptan kaynaklanır. Çok küçük çocuklar dışında hastalık oldukça hafif yürür. Korunmada aşı, büyük ölçü­de kullanılmaktadır. Diğer bir kaynaktan bilgiye göre boğmaca hastalığı: BOĞMACA Boğmaca hastalığı, öksürme ile kendini belli eden, mikropların [...]

BOŞALTIM.Metabolizma sonucu meydana gelen artık ürünlerin çözünmez, hale getirerek depolanmasıyada  atılması. Boşaltım organları aynoflriıanda vücuttaki sıvı dengesini düzenlemekte İşe yararlar. Omurgaldardaki boşaltım or­ganı böbreklerdir. Bunların içinden geçen kan, artık ürünlerini idrar (sidik) biçimin­de dışarı atar. Böceklerdeki Malpighi tüple­ri, birhücrelilerin kasılabilen vakuolleri ve annelidlerin nephridia adlı organları, öteki boşaltım organı çeşitleri arasında sayıla­bilir. Bitkilerde boşaltım, genellikle [...]

BOYUN TOPLARDAMARLARI.Boynun her iki tarafında yer alan ve beyin ile başın diğer bölgelerinden gelen kanı toplayan (iç ve dış juguler venalar) bir çift damar. Yü­zeye yakın olmaları nedeniyle zedelenme­ye ve bunun sonucunda Kanama ve Hava Embolisi gibi durumların mey­dana gelmesine çok elverişlidirler.

BOZMADDE.Beyin içinde asıl sinir hücre­leri bakımından zengin olan bölgeler. Be­yaz maddede ise üzerleri miyelin ile kaplı sinir telleri vardır. Beyin kabuğu, bazal ganglionlar, beyin sapmdaki çekirdekler ve omuriliğin iç bölümü bozmaddeden yapıl­mışlardır ( Beyin).

BÖBREKÜSTÜ BEZLERİ.Her iki böbreğin üstünde birer tane olmak üzere yer alan iki iç salgı bezi. Bezin iç tarafı, oto­nom sinir sisteminin bir bölümü olup, Ad­renalin ve noradrenalin adlı hormon­ları salgılar. Dış kısım ise ACTH’m kontro­lü altındadır ve cinsel gelişme ile cinsel fonksiyonları, glikoz metabolizmasını ve elektrolit dengesini kontrol eden çok sayı­da steroid hormon ( Seroidler) [...]

Bright Hastalığı.Bazı streptokokların neden olduğu enfeksiyonlardan sonra or­taya çıkan bir çeşit Akut Nefrit. İdrar­da kan ve protein bulunur, kan basıncı yük­selebilir; Ödem görülebilir. Hastalar çoğu zaman tam olarak iyileşir. Ancak bazı hastalarda kronik (uzun süren) böbrek hastalıkları gelişebilir.

BULAŞICI HASTALIKLAR.Enfeksiyon hasta­lıkları, herhangi bir mikroorganizma, özel­likle virüs, bakteri ya da parazitler tara­fından meydana getirilen hastalıkları belirt­mek için kullanılan bir deyim. Etken orga­nizma, kişiden kişiye, doğrudan ya da do­laylı olarak geçer. Hastalığın hangi dönem­de başkalarına bulaşabileceğini ve bunun hangi yoldan olabileceğini bilmek, salgın­lar sırasında hastalığın yayılmasını Önle­mek bakımından hekimlere yardım eder. Bulaşma yollan, deri döküntüleri. [...]

BULUĞ ÇAĞI.(erinlik çağı), bir bireyin büyüme olayı sırasında cinsel gelişiminin or­taya çıktığı dönem, puberte dönemi. Bu sı­rada çoğu zaman büyümede ani bir hız­lanma görülür. Dişilerde buluğ çağı birçok devreden geçer (meme tomurcuklarının be­lirmesi, cinsel Özellik taşıyan kılların çık­ması, âdet kanamasının başlaması). Bun­ların herbiri değişik zamanlarda ortaya çı­kabilir. Erkeklerde ise buluğ çağı, cinsel özellik taşıyan kılların [...]

BURUN.Yüzün ortasında yer alan, koku algılanmasıyla ve solunum için gerekli ha­vanın temizlenip nemlenerek hazırlanma­sında görevli olan organ. Yüz kemiklerinin kıkırdak şeklindeki uzantısıdır ve dışa açı­lan iki deliği vardır (burun delikleri). Bu delikler burun boşluklarına bakar. Burun boşlukları orta yerdeki sapan kemiği ve bu­na bağlı kıkırdak bir perde (septum) ile birbirlerinden ayrılmıştır. Burun estetiği Burnun girintili [...]

BELDEN SU ALMA (Lomber ponksiyon), bel bölgesindeki omurilik kanalından, ince bir iğne yardımıyla beyin omurilik sıvısının çekilmesi. Menenjit, ensefalit, multipl skle­roz ve tümör gibi hastalıkların teşhisinde başvurulan bir yöntemdir. Nörolojide sıvı basıncını azaltmak ve içeriye ilaç vermek yoluyla tedavi için de kullanılır.

ABSE, yerel olarak irin birikmesi. Vücudun bakteri enfeksiyonlarına karşı verdiği bir yanıttır. Vücudun herhangi bir doku ya da organında oluşabilen abseler, kendilerini ağrı, kızarıklık ve şişlik yaparak belli eder­ler. Bazıları kendiliğinden dışarı açılır. Ak­si taktirde bu işi ameliyatla yapmak ge­rekir.

ACTH.(Adrenokorlikotrop hormon) ya da kortikotropin, hipofiz bezinin salgıladığı bir hormon. Böbreküstü bezlerinin kabuk bölümünden çeşitli steroid hormonların salgılanmasına neden olur. ACTH hormo­nu birçok hastalığın ve bu arada muit ipi sklerozun tedavisinde kullanılmıştır.

AÇLIK VE SUSUZLUK.Yiyecek ve su ge­reksinimini belirleyen ve bunların alımını kontrol eden karmaşık, özel duyular veya istekler. Susama; ağız kuruması, kandaki mineral içeriğinin değişmesi, suyun görül­mesi ve sesinin işitilmesi gihi fizik ve psi­kolojik etkilerin bir karışımı sonucudur. Açlık hissi ise midenin kasılması, kan şe­kerinin düşmesi,, alışkanlık, yiyeceklerin kokusunun alınması ve görülmesi gibi yi­ne birtakım fiziyolojik [...]

ALIŞKANLIK. (Psikoloji), psikolojide şık: sık karşı karşıya kalman bir uyarana karşı ve­rilen refleks yanıt anlammda kullanılan bir deyim. Örneğin telefonu kullanmadan önce bir sigara yakmak ya da banyoda şarkı söylemek gibi. Deyim bazen, çeşitli durum­lar karşısmdaki bilincin tepkisini tanımla­mak için kullanılmaktadır. Alışkanlık edin­me, böyle bir huyun gelişmesi anlamına gelmektedir.

ALIŞMA.(Biyoloji), bir canlı organizmanın, kendisine yabancı ortam koşullarında ya­şayabilecek şekilde uyum sağlaması, örne­ğin sıcak ve güneşli yerlerde insanlar da­ha az yiyerek, daha fazla içerek ve daha hafif elbiseler giyerek bu işi becerirler. Ay­rıca derileri de koyu renk alır. Yüksekler­de yaşayan insanlarda ise kandaki alyuvar sayısı artarak, ortamda azalmış olan oksi­jenden olabildiği kadar çok yararlanılma­ya çalışılır.

Mikroorganizmalar tara­fından üretilen ve öîeki mikroorganizmala­rı Öldüren ya da onların çoğalmalarını ön­leyen maddeler. Bu özellikleri nedeniyle antibiyotikler, bakteri ve mantar- enfeksi­yonlarının tedavisinde geniş ölçüde kulla­nılmaktadır. Bu Özellik ilk kez Pasteur’ün dikkatini çekmiş ve 1929′da da Alexander Flemin, ANTİBİYOTİKLER.Peniciltium notdtum adlı küfün bazı belirli bakterileri öldüren ve daha sonra penisilin adını alan bir madde ürettiğini göstermiştir. [...]

ANTİDEPRESSANLAR.Depresyon tedavisin­de kullanılan ilaçlar. Trisiklik bileşikler ve monoamin oksidaz inhibitörleri olarak iki çeşit antidepressan vardır. Etki tarzlarını bilmememize karşılık bu ilaçlar, depresyon tedavisinde âdeta bir devrim yaratmışlar­dır.

ASEPSİ.Modern cerrahinin genelde mikropları yoketme amacına yönelik temel ilkesi. Bunun için gereçler, eldivenler, ameliyat giysileri ve pansuman malzemelerinin sterilizasyonu sağlanır; hastanın ve cerrahın ellerinin derisini temizleyen antiseptikler­den yararlanılır.

ASPİRİN. Aseiilsalisilik asit adıyla da bi­linen bu madde, güçlü bir ağn kesicidir. Bunun yanısıra ateş düşürür, iltihabı azal­tır ve kandaki trombositler üzerinde de et­kilidir. Baş ağrılarında, hafif ateşli hasta­lıklarda, âdet sancılarında, romatizma! ateşte, iltihahi artritte kullanılan bu maddeden, trombozdan korunmak amacıyla da yarar­lanmak mümkündür. Aspirin, mide-barsak kanalında’ tahriş yaparak kanamaya yol açabilir. Bu nedenle peptik [...]

ASTIM (asıma), birdenbire ortaya çıkan soluk kesilmeleri ve sık sık yineleyen hı­rıltılı solunum krizleriyle kendini gösteren kronik bir solunum hastalığı. Bronşların aş.ırı duyarlı oluşundan kaynaklanır. Çoğu zaman ev tozlarına, çiçek tozlarına, man­tarlara; kürklere ve böyle bir krizi başla-tabilen diğer maddelere karşı meydana gel­miş bir alerji durumuyla bağlantılı olur. Göğüs enfeksiyonları, aşın beden faaliyeti veya ruhsal [...]

AŞILANMA. Bakteri ve virüslerden kaynaklanan bulaşıcı hastalıklara (enfek­siyon hastalıkları) Bağışıklık elde et­menin bir yöntemi. Çiçek hastalığı gibi en­feksiyonların ikinci bir kez kişide ortaya çıkmadığı şeklindeki gözleme dayanan araştırmacılar, hafif çiçek vakalarından al­dıkları maddelerle bağışıklık sağlamaya ça­tıştılar. Ayrıca bulaşmış inekleri sağarken, ineklerde görülen çiçek hastalığına yakala­nan çiftlik işçilerinin, çiçek hastalığına karşı direnç kazandığını gözleyen Jenner 1790′da [...]

ATARDAMAR.Kanın kalpten dokulara taşı­yan kan damarı ( Kan Dolaşımı). Atar­damarlar esnektir ve herbir nabız dalga­sının geçişi sırasında genişler. Omurgalıla­rın büyük bölümünde kalpten çıkan iki ana atardamar vardır: Bunlardan akciğer atar­damarı, kam yeniden oksij enlenmek üzere akciğerlere, aort ise oksij enlenmiş kam kullanılmak üzere vücuda taşır. Kolları ve bacakları, ayrıca organları besleyen asıl atardamarlar, bu oluşumlara [...]

ATEŞ. Vücut sıcaklığının 37°C’nin üstüne çıkması ateş olarak adlandırılır. Vücut sıcaklığını ölçmek için kullanılan kli­nik termometrelerin içinde cıva içeren bir odacık ve bu odacığm devamı olan dereceli bir kılcal boru vardır. Türki­ye’nin de içinde olduğu bazı ülkelerde santigrat dereceli termometreler kulla­nılır. 32 ve 212 derece Fahrenheit sıra­sıyla 0°C ve 100°C’ye karşılık gelir. Klinik termometreler 35°C-42°Cyi [...]

ATMIK.Meni, semen, erbezlerinin salgı­ladığı ve içinde spermler bulunan sıvı; bel-suyu adı ile de bilinir ( Üreme).