Bağırsak tıkanması, var olan dışkının bağırsak kanalındaki ilerleyişinin engellenmesi ve tamamen durması ile ortaya çıkan sağlık sorunudur. Bağırsak tıkanması, erken teşhis edilmediği ve tedavi edilmediği takdirde ölümle sonuçlanabilecek çok ciddi bir hastalıktır.
Farklı bağırsak tıkanması vakalarında, meydana geliş şekli, hastalığın seyri gibi değişiklikler dikkat çeker.
İki farklı şekilde bağırsak tıkanmaları yaşanmaktadır:
Mekanik bağırsak tıkanmaları
Dinamik bağırsak tıkanmaları

Mekanik bağırsak tıkanmaları, akut ve subakut olarak kendi içinde ikiye ayrılmaktadır. Basit ağırsak tıkanması olarak da ifade edilen mekanik bağırsak tıkanması bir süre sonra subakut bağırsak tıkanması halini alabilir. Bu tür vakalarda bağırsak geçişi engellenmiş olmasına rağmen kan dolaşımında bir anormallik yoktur. Mekanik bağırsak tıkanmasının diğer türünde ise boğulma yaşayan bağırsak parçası geçişi engeller ve kan akışı bozukluğuna sebep olarak kangren olma riskini ortaya çıkararak, son derece hayati tehlike arz eden bir duruma sebep olabilir. Buna benzer bir durum bağırsak dönmesi durumunda, boğulmuş fıtıklarda, bağırsak invajinasyonu durumunda da gelişebilir.
Dinamik bağırsak tıkanmalarının en sık rastlanılan türü, karı zarı iltihaplanması ile meydana gelen paralitik ileustur. Böyle bir vakada, bağırsak duvarında bulunan sinir ağının felç olması ile bağırsak kasları çalışamaz hale gelerek, bağırsak içeriğinin ilerlemesi engellenir.

Mekanik Bağırsak Tıkanması

Mekanik bağırsak tıkanmalarında, bağırsak dış etkenlere bağlı olarak tıkanmaya başlamıştır. Bağırsak duvarının dışında meydana gelen hastalıklar, bağırsak kanalına dışarıdan baskı uygulayarak, bağırsağın tamamen tıkanmasına sebep olur. Çoğunlukla dölyatağı, yumurtalık veya düz bağırsak tümörleri var oldukları organdan dışarı taşıp, bağırsak duvarlarına dayanarak baskı yapmaya başlarlar. Bunun yanında karın içi ameliyatları sonrasında meydana gelen yapışıklıklar, bağırsak duvarına bir süre sonra baskı yaparak, bağırsak kanalını kapatacak bir hale gelirler. Bağırsak kanallarındaki geçişi önleyen hastalıklar bazı durumlar bağırsak duvarlarında da meydana gelebilir. En çok rastlanılan sebep, bağırsak kanseridir. Bunun dışında, bağırsak veremi, crohn, iyi huylu tümörler de bağırsak tıkanmasının diğer nedenleri arasındadır. Bağırsak boğulması denen durum ise bağırsak kıvrımının, bağırsak askısıyla beraber kendi etrafında burkulması ile meydana gelir. Burkulma esnasında bağırsak askısının, kan damarlarına baskıya yapması ile kan akışı engellenir veya tamamen durur. Bu sebeple boğulmaya başlayan bağırsak kısmındaki kan, uçtaki kılcal damarlarda toplanmaya başlar. Damarlar uygulanan basınç artmaya başladıkça, damar duvarlarında geçirgenlik artmaya başlar. Akabinde de “sızan” kan bağırsak kıvrımının duvarlarına yayılmaya başlar.
Sağlam olan bağırsak kıvrımı görünüm açısından parlak ve dolgun, bunu takip eden felçli (paralitik) kısım ise sönük ve gevşektir. Bağırsakta, bağırsak içeriği ile dolmuş olan bölümler ve bağırsağın ön ve arka duvarları birbirine yapışık haldedir. Felçten etkilenen bağırsak kıvrımları için bağırsağın içinin boşaltılması yapılmadığı takdirde bağırsak içeri olabilir. Bunun yanında dışkı parçalarının da sertleşmesi de sebepler arasında gösterilebilir.
Çocuklarda görülen bağırsak tıkanmalarının en net sebebi, yumaklaşmış hale gelen bağırsak kurtları, yabancı cisimlerin yutulması, çok sertleşmiş dışkı, bağırsak ile safra kesesi arasında meydana gelen fistülden bağırsağa düşen ve çoğu zaman bağırsak kanalını tıkayacak kadar büyüklüğü olan safra taşlarıdır. Bağırsaktaki tıkanma tam anlamıyla gerçekleştiğinde, gaz çıkışı ve dışkı geçişi tamamen durur. Gaz ve dışkı, tıkanmanın olduğu yerinde arkasındaki bağırsak kıvrımında birikmeye başlar. Akabinde bağırsak gerilmeye, şişmeye, gaz ile dolmaya başlar. Aşırı derecede gerilerek ve tıkanma bölgesine baskı yapan bağırsak, kıvrımı delinir ve içinde birikmiş olan sıvı karın boşluğuna boşalır. Bu duruma karın zarı iltihaplanması da eklenir.

Bağırsak Tıkanmasının Teşhisi ve Tedavisi

Bağırsak tıkanmasının teşhisi, bağırsak tıkanmasının sebebini bulmaktan daha kolaydır. Bağırsak tıkanması teşhisi için en önemli detay, hastanın gaz ve dışkılama yapamıyor olmasıdır. Hastaya koltuk altından ve makattan yapılan ateş ölçümleri, bağırsak tıkanması teşhisinde önemli rol oynar. Hastanede yapılacak çeşitli tetkikler ve filmlerin çekilmesi sonucunda bağırsak tıkanması kolayca tespit edilebilir.
Ardından bağırsak tıkanmasının tedavisi için, bağırsak tıkanmasına sebep olan etken tespit edilmeye çalışılır ve çıkan sonuca göre hemen tedavi aşamasına geçilir. Zira bağırsak tıkanmasında erken teşhis ve erken tedavi hayat kurtarır. Durum çok acil değilse bağırsak boşaltıcı ilaçlar, lavmanlar ile bağırsaklar boşaltılır ve hasta rahatlatılır. Ancak bunlar kurtarıcı çözüm değilse, hasta hemen ameliyata alınır.