Apandisit, apendiks vermiformisin iltihaplanmasıdır. Apandisiti hazırlayan çeşitli etkenler vardır. En sık rastlanan etken,
apendiks vermiformis mukozasının salgısının, apendiksin boşluğuna birikip organa baskı yapılması sonucu organın kan dolaşımının azalmasıdır. Kan dolaşımı azalan mukozada küçük bir ülser gelişir. Bu ülser kolayca mikrop kapar. Zamanla bu bölgedeki ülserasyon derinleşebilir. Bu ise apendiksin delinmesine yol açabilir. Gerek ülserleşme gerekse bölgenin mikropların istilasına uğraması apendikste bir iltihaplanmaya, yani, apandisite yol açar. Apandisite yol açan bir diğer olay, vücudun herhangi bir bölgesindeki mikrobik hastalıkta, kana karışan mikropların apendiksin lenfatik yapısını büyütüp, mukozanın kan dolaşımını dolaylı bir biçimde bozmasıdır. Bir diğer yol da apendiksin içine bağırsak parazitlerinin {örneğin askaris, oksiür gibi) ya da yutulmuş olan yabancı cisimlerin birikmesiyle mukozaya baskı yaparak, buranın kan dolaşımını bozup ülserasyona ve daha sonra da iltihaplanmaya yol açmalarıdır. Apandisitte en sık rastlanan mikrop “Eşeria koli” dir.
Hastalık en sık ergenlik çağında ve erişkinlik döneminin ilk yıllarında ortaya çıkmaktadır. Hastalık 15-24 yaşları arasında sıklık bakımından doruğa ulaşmaktadır.
Apandisitin klinik özelliklerini ve belirtilerini, delinmemiş ve delinmiş apandisit İçin ayrı ayrı ele alacağız.
Delinmemiş apandisitte, ağrı göbek deliği çevresinde başlar ve 6-8 saat sonra karnın sağ alt kadranına yerleşir. Ağrı sarısında hastalar hareket ölmekten kaçınırlar. Ağrı ile birlikte iştihsızhk da başlar. Bulantı ve kusma da gelişir. Ağrıyla birlikte başlayan bir diğer yakınma da kabızlıktır. Bazan ishal de gelişebilir. Hastalarda hafif bir aleş yükselmesi saptanır. Ateş 37.5 santigrad dorece kadardır. Çocuklarda biraz daha yüksek olabilir. Eğer ateş 37.5′dan yüksekse, delinmiş apandistten kuşku duyulmalıdır. Hastanın kurın ön duvarının sol alt kadranına dört parmnkla bastırdıktan sonra, baskı aniden kaldırıldığında sol alt kadranda ağrı doğabilir. Bu ağn tipi apandisit için oldukça özgündür. Hasla rektumdan parmakla muayene edildiğinde de karının sol alt kadranında ağrı, hassasiyet doğabilir.
Hastadan alınan kan örneğinde, lökositlerin sayısının yükselmiş olduğu görülür. Buna lökositoz denilmektedir. Lökositlerin sayısı başlangıçta 10000-12000 kadarken, sonraları 14000 ve daha yükseğe çıkabilir. Eğer lökositlerin sayısı 18000′in üzerine çıkmışsa, delinmiş apandisitten kuşkulanılmalıdır. Yukarıda belirttiğimiz lökosit sayıları 100 mi. kan için geçerlidir. Eğer apendiks mesane ya da üretere yapışmışsa, apandisit durumunda idrar içinde kan çıkabilir. Kandaki al yuvarların çökme hızı (eritrosit sedimantasyon hızı) artmış olarak bulunur.
Klinik ve laboratuvar incelemeler, eğer delinme-miş apandisiti düşündürüyorsa, hastaya herhangi bir antibiyotik ve/veya ağrı kesici ilaç verilmeksizin hasta kontrol altına alınır. 3-4 saatte bir klinik ve laboratuvar incelemeler yinelenir. Apandisite karar verildiğindeyse hasta ameliyata alınır.
Delinmiş apandisitlerde ölüm riski yüksektir. Çocuklarda apandisitin delinmesi daha hızlıdır ve daha çok görülür. Delinmiş apandisit periton apselerine, peritonite, karaciğer apselerine, bağırsak tıkanmasına ve çekum fistüllerine yol açabilir. Karında yaygın hassasiyet ve ağrının bulunması, sol alt kadrandaki parmak baskısının kaldırılmasıyla sağ alt kadranda ağrı belirmesi (ribaund testi), lökositozun çok yüksek olması ve hastanın genel durumunun daha ağır olması delinmiş apandisit kuşkusunu artırmalıdır. Apandisitin ilaçla tedavisi yoktur ve denenmemelidir.
Delinmemiş apandisit cerrahi bir girişimle çıkartılır. Bu ameliyata “Apendektomi” denilmektedir. Eğer apandisit delinmişse, apendekto mi burada da uygulanır. Ek olarak da, karın içinde peritona yayılmış olan iltihap artıkları drenaja alınır.
Eğer apendikse bağırsak ya da omentum denilen bir periton kıvrımı yapışmışsa, hasta muayene edildiğinde bu bölgede bir sertlik hissedilir. Bu durumda acil cerrahi girişim yapılmayıp, önce yüksek dozda antibiyotik verilir. Eğer yakınmalar gerileyecek olursa, ameliyat en az 6 hafta ertelenir. Eğer antibiyotik tedavisine karşın, yakınma ve belirtiler ilerlerse, hasta acil olarak ameliyata alınır.