Akut pankreatit çok ciddi bir hastalıktır. Şiddetli kanamalara neden olabilmektedir. Pankreasta aniden meydana gelen iltihaplanmadır. Pankreas iç ve dış salgı bezlerinde görev yapan bir organdır. Salgılanan enzimler pankreasta inaktiftir. Bu enzimler sindirim sisteminde bulunan bazı bölümlerde aktifleşip, yağ, protein, karbonhidrat sindirimini sağlarlar. Akut pankreatit durumunda, bu enzimler pankreasta aktif halde olup, dokuların parçalanmasına neden olurlar.

İki tip akut pankreas iltihabı mevcuttur. İlki, akut pankreatitin çoğunluğunu kapsayan , hafif bir şekilde seyreden akut önematöz pankreas iltihabıdır. Ameliyata gerek olmadan iyileşme gerçekleşir ve kalıcı hasara neden olmaz. İkincisi daha az kısmını oluşturup, ağır bir şekilde seyreden, pankreas ve çevresindeki dokularda tahribat ve ölümlere neden olan akut nekrotizan pankreas iltihabıdır. Yaşamı tehdit eden bir durumdur. Cerrahi operasyona acilen ihtiyaç duyulur. Zira dolaşımı, solunumu ve böbrekleri bile etkilemektedir. İyileşen olgularda pankreas hasrı vardır, bazı görevleri yerine getiremeyip, hastaların bir bölümü tedavi olmasına rağmen kaybedebilmektedir.

Nedenleri
En sık rastlanan nedenlerinden biri safra kesesinde meydana gelen taşlardır. Taş safra kanalına geldiğinde bu kanal tıkanır veya kanaldan zar zor geçip pankreasta tıkanıklığa, hasara ve basıncın yükselmesine yol açabilir. Dokular enzimler parçalanmaktadır. Safra kesesinde oluşan taşlar haricinde başka bir neden ise alkol tüketimidir.
Bunlar dışında kan yağlarının yüksek olması, pankreas kanalında doğumsal anormalliklerin oluşması, kanalın darlığı ve kaza sonucu akut pankreas iltihabının görülmesi de diğer nedenlerdir.

Belirtileri
Başlıca belirtileri şunlardır:
Ağrı: Akut pankreas iltihabı genel olarak alkol tüketimi veya ağır bir yemeğin ardından meydana gelmektedir. Ağrı anidir ve giderek artar. Ağrı göbekten başlayıp, sırta yayılır. Hasta otururken rahatlamış olur, ancak yatarken ağrı artar. Bıçak batmasını andırır ve süreklidir. Ağrı bazen aralıklı olarak şiddetlenir.

Bulantı ve kusma: Sürekli bulantı ve kusma meydana gelir. Muayenede karnın üst bölgesinde hassasiyet vardır. Hastaların yüzde 90’ında ateş, kalp atım hızının artışı ve lökosit artışı mevcuttur.
Pankreas iltihabıyla myokardiyal depresan faktör salınmaktadır. Bu madde şok oluşumuna neden olur. Akut böbrek yetmezliği meydana gelebilmektedir. Hastaların bir bölümünde sarılık görülür.

Tanısı
Hastanın öykü ve bulgularıyla tanı konmaktadır. Kan testleri sonucu amilazın yüksek çıkması tanı için önemlidir. Ancak amilazın yüksek olduğu başka hastalıklarda mevcuttur. Yanı ayırıcı tanıya ihtiyaç vardır. bir de serum lipaz değerinde yükselme olmuştur. Bu durumun iyi sonuç verdiği düşünülse de yapılması güç olmaktadır. Doğru sonuçta vermeyebilir. Esas doğru sonuç iki saatlik idrarda total amilaz değerine bakmakla olur. İdrarda bir saatte 300 üniteden çok amilaz atılmışsa tanı için önemli olmaktadır. Ayrıca bibrekten amilazın atılımı kreatinin atılmadı beş kattan daha fazla ise teşhis konur. Pelvral sıvıda amilaz oranının yüksek olması da tabı koydurucu olmaktadır.

Tedavisi
Tedavide kaybedilmiş sıvı ve mineraller yerine konulmaya çalışılır. Pankreas iltihabının kanamalı olduğu durumlarda kan nakli gerekebilmektedir. Kan şekeri yükselirse küçük dozlarda insülin verilebilmektedir. Kalsiyum miktarı düşmüşse kalsiyum glukonat verilir. Bir de midenin boşaltılması ve besinde kısıtlama olmalıdır. Böylelikle pankreas istirahate alınır.
Doktorların bazıları antibiyotik verebilmektedir, ancak antibiyotik komplikasyon oranını değiştirmemektedir. Ağır ve ilerleyici durumlarda apse meydana gelir. İşte bu durumda antibiyotik verilebilir. Ağrılar için meperidine uygulanmaktadır.

Pankreas iltihabı şayet safra taşı ile beraberse, safra taşının alınması önemlidir. böylelikle ölüm ve hastalığın seyrinde olabilecek kötülükler azaltılmış olur. Uygun cerrahinin zamanı belli olmamaktadır. Tedavi ile düzelmeyen vakalarda cerrahi müdahale yapılır.